در نهایت سایۀ سیاه جنگ بر سر کشور ما هم سوار و شرایط اقتصادی از قبل هم آشفتهتر شد! در این شرایط، خیلیها بهدرستی نگران داراییهای خود هستند و میخواهند با سرمایهگذاری درست از آنها محافظت کنند.
در این مقاله، گزینههای مختلف برای سرمایهگذاری در زمان جنگ را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم که یک سرمایهگذاری خوب در این شرایط بحرانی، باید دارای چه خصوصیتهایی باشد.
اگر موافق باشید، اول وضعیت اقتصاد کشور در شرایط آتش بس فعلی را بررسی کنیم تا اطلاعات لازم برای تصمیمگیری درست را به دست بیاوریم.
اقتصاد ایران در شرایط پساجنگی چه حالوهوایی دارد؟
گل بود به سبزه نیز آراسته شد! این بهترین توصیفی است که میتوانیم از شرایط فعلی داشته باشیم. رکود و تورم بیشتر شدهاند. با توجه به تشدید بیسابقۀ تحریمها توسط ایالات متحدۀ آمریکا، احتمالاً فروش نفت به میزان چشمگیری کم خواهد شد و این یعنی دولت برای انجام بسیاری از امور پول کافی را نخواهد داشت.
تقریباً تمام کسبوکارها اوضاع بسیار نابهسامانی را تجربه میکنند؛ مگر عدهای معدود در برخی مشاغل خاص! در همین بازۀ کوتاه، خیلیها سعی کردهاند سرمایۀ خود را نقد و از کشور خارج کنند؛ این امر هم موجب وخیمتر شدن اوضاع شده است.
قشر متوسط روزبهروز کوچکتر میشود و تعداد خانوارهای بیشتری به زیر خط فقر میروند؛ قدرت خرید مردم بهشدت کمتر شده است. درصد بیکاری سر به فلک میکشد.
همۀ اینها را بگذارید کنار بحران انرژی در حوزههای آب و برق (و به احتمال خیلی زیاد گاز در زمستان) تا مطمئن شوید اوضاع از آن چیزی که شاید فکر میکنید هم بحرانیتر است!
بههرحال، اگر نگران سرمایۀ خود هستید و دنبال بهترین راه برای حفاظت از آن میگردید، کاملاً طبیعی است و اکثریت جامعه همین وضعیت را دارند.
در بخش بعدی راجعبه خصوصیات یک سرمایهگذاری نسبتاً مطمئن با کمترین ریسک ممکن صحبت خواهیم کرد.
ویژگیهای یک سرمایهگذاری مطمئن در شرایط جنگی
فراموش نکنید که اقتصاد کشور ما مدتها است اوضاع پریشانی دارد؛ به همین خاطر، این بخش را باید با در نظر گرفتن شرایط عوامل مختلفی مثل تحریمها، تورم، رکود و... بنویسم؛ همین کار را هم کردهایم.
ضد تورمی بودن
جنگ تورم را بالاتر میبرد؛ حداقل در کشور ما که اینطور بوده است. تورمی که قبل از شروع جنگ هم کمرشکن بود، حالا به سطوح جدیدی رسیده که شاید هنوز متوجه آثار مخرب آن نشده باشیم!
بنابراین، یکی از مهمترین ویژگیهای بهترین سرمایهگذاری در زمان جنگ، ضد تورم بودن آن است.
نقدشوندگی بالا
جنگ یعنی غافلگیری؛ این یعنی باید برای همهچیز آماده باشید؛ همانطور که شاهد بودیم، در مقطعی از جنگ 12 روزه، خدماترسانی برخی از بانکها متوقف شد؛ پس سرمایهگذاری خوب گزینهای است که نقدشوندگی بالایی داشته باشد و بتوانید خیلی سریع آن را به ارز رایج تبدیل کنید.
امنیت
پولی که در بانک باشد، طلایی که در صندوق امانات باشد، ارز دیجیتالی که در صرافیهای داخلی باشد و...، سرمایهگذاری خوب به حساب نمیآیند! همانطور که خودتان هم دیدید، کشور متخاصم بانک اهداف متنوعی داشت و هیچ تضمینی در کار نیست که در مرحلۀ بعدی یک بانک هدف موشک قرار نگیرد؛ این یعنی طلایی که در صندوق بانک داشتید هم به خاطرهها میپیوندد.
یا مثلاً نگهداری از ارز دیجیتال در صرافی هم مطلقاً کار درستی نیست؛ بارها در مقالات مختلف گفتهایم و تجربۀ هک یکی از بزرگترین صرافیهای داخلی هم مدرکی شد بر این ادعا که امنترین مکان برای نگهداری از رمزارزها، کیفپولهای شخصی مثل تراست ولت (یا حتی انواع سختافزاری مثل Ledger) هستند.
_1766936328.png)
استقلال از بازار کشورهای درگیر در جنگ (مخصوصاً ایران)
داراییها وابسته به اقتصاد کشورهای درگیر (مثلاً ریال ایران) بهشدت تحت تأثیر جنگ و عواقب آن قرار میگیرند؛ به همین خاطر، بهتر است گزینه یا گزینههای انتخابی مستقل از این وضعیت آشفته باشند.
مقاومت در برابر اخبار شوکهکننده
داراییهایی مثل سهام در بازار بورس ایران، بهشدت تحت تأثیر شوکهای خبری هستند؛ در آن طرف ماجرا، گزینههایی مثل طلا و ارزهای معتبر مثل دلار و یورو چنین مشکلی را ندارند.
حالا بیایید نگاهی بیندازیم به انواع داراییها با هدف پیدا کردن بهترین گزینه سرمایهگذاری در زمان جنگ.
بررسی انواع مختلف داراییها برای سرمایهگذاری در شرایط جنگی
اگر در مقالههای انگلیسی که برای مخاطبان بینالمللی نوشته شدهاند دنبال جواب بگردید، به گزینههایی برمیخورید که تقریباً از رادار ما ایرانیها خارج هستند؛ مثلاً فرانک سوییس! پیدا کردن این ارز در ایران خیلی راحت نیست؛ یک سری چیزهای دیگر هم هستند که خب نمیتوانیم به آنها حتی اشاره کنیم.
گزینههایی که در ادامه میبینید، مواردی هستند که در دسترس ما ایرانیها قرار دارند و میتوانند در نقش بهترین سرمایهگذاری در زمان جنگ شناخته شوند.
انواع طلا فیزیکی
قطعاً طلا یکی از مطمئنترین سرمایهگذاریهایی است که میتوانید در شرایط بحران و بهخصوص جنگ سراغ آن بروید. طلا ارزش جهانی دارد و در هرجای دنیا که باشید، بهراحتی نقد میشود.
طلا بهشکلهای مختلفی در بازار وجود دارد؛ از طلاهای نو و دستدوم گرفته تا سکههای طلا و شمشها. اگر هدف سرمایهگذاری است، ترجیحاً سراغ طلای نو و زیورآلات نروید؛ چون هزینههای جانبی خرید این نوع طلا (مثل اجرت و مالیات) چشمگیر است و میتوانند روی راندمان سرمایهگذاری اثر منفی بگذارند.
سکههای طلا هم چالشهای خاص خودشان را دارند؛ ولی اگر موقعی آنها را بخرید که باد حبابشان خالی شده است، میتوانند انتخاب خوبی برای سرمایهگذاری در شرایط جنگی باشند؛ چون هم ضد تورمی هستند، هم نقدشوندگی بالایی دارند.
خواندن مقالات برای سرمایه گذاری طلا بخریم یا سکه؟ کدامیک پتانسیل سود بیشتری دارد؟ و "سکه امامی چه فرقی با سکه بهار آزادی دارد؟" کمکتان میکنند اطلاعات کاملتری در این زمینه به دست بیاورید.
شمش طلا هم میتواند جزو بهترین گزینههای سرمایهگذاری به حساب بیاید؛ البته بهشرطی که آن را از جای معتبر بخرید تا شکوشبههای در اصالتش وجود نداشته باشد. منتهی شمش هم هزینههای جانبیای دارد که نباید از آنها غافل شوید.
در مقالۀ راهنمای جامع خرید شمش طلا در ایران (بررسی موشکافانۀ این کالاهای جذاب) مفصل راجعبه این شکل از داراییهای مبتنیبر طلا صحبت کردهایم.
اگر نظر ما را بپرسید، بهترین انواع طلا برای شرایط نامطمئنی مثل شرایط کنونی، طلاهای دستدوم و آبشده هستند. این انواع طلا کمترین هزینههای جانبی را دارند و معمولاً فقط پول گرم دارایی را میپردازید.
لازم به تأکید است که کلاهبرداری در این شکل طلا بهشدت بالا است؛ پس باید حواستان را ششدانگ جمع کنید تا خدایی ناکرده جنس تقلبی و بیکیفیت نخرید.
در مجموع، طلای فیزیکی (و دیگر فلزات ارزشمند مثل نقره) میتواند انتخاب خوبی برای سرمایهگذاری در موقع جنگ باشد؛ ولی خب چالشهایی را هم به همراه میآورد که نمیتوانیم آنها را نادیده بگیریم. مثلاً خطر دزدیده یا گم شدن! مخصوصاً وقتی مجبور شوید محل زندگی خود را برای مدتی درک کنید و ناچارید سرمایۀ فیزیکی را هم همراه خود ببرید؛ چون همانطور که گفتیم، استفاده از خدمات صندوق امانات بانکها میتواند خطرات خیلی بیشتری داشته باشد.
انواع ارزهای خارجی
وقتی صحبت از ارز میشود، فکر همه سمت دلار آمریکا میرود؛ این ارز فیات دردسترسترین ارز خارجی است و عموم مردم هم میتوانند آن را تهیه کنند.
دلار هم مثل طلا ضد تورمی است و تحت تأثیر عوامل پیچیدۀ داخلی قرار نمیگیرد؛ اتفاقاً برعکس! شرایط ناپایدار کشور ما ارزش ریال را روزبهروز کاهش میدهد و از طرفی دیگر، قیمت دلار را به قلههای جدید میرساند.
در لحظهای که این مقاله را مینویسیم، هر 1 دلار آمریکا برابر است با 94 هزار تومان ارز رایج مملکت. همانطور که میدانید، قیمت دلار در اواخر سال 1403 تا بیشتر از 100 هزار تومان هم رفت و گرچه از آن نقطه برگشت، ولی آنقدری تجربه داریم که بدانیم در کشور ما، لمس یک نقطۀ قیمتی یعنی بازگشت به آن نقطه حتمی است! حتی فراتر از آن نقطه!
دلار جزو سرمایهگذاریهای امن به حساب میآید. هر اتفاقی که در این جنگ بیفتد، خیلی بعید است خدشهای به قدرت و اعتبار آمریکا وارد شود؛ تازه جالب است بدانید بعد بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، قدرت دلار افزایش هم پیدا کرده.
باقی ارزهای رایج مثل یورو، پوند و حتی درهم امارات هم تقریباً چنین خصوصیاتی را دارا هستند.
ولی باید توجه داشته باشید که نقدشوندگی دیگر ارزها در ایران بهاندازۀ دلار نیست؛ میتوانیم بگوییم دلار آمریکا بهراحتی طلا نقد میشود.
در هر صورت، تبدیل ریال به هر ارز دیگری (حتی لیر ترکیه که البته ما مطلقاً توصیه نمیکنیم) میتواند تا حد قابل توجهی از داراییهای شما محافظت کند؛ ولی با این وجود، در بین همۀ ارزها، دلار امنترین و بهترین گزینه به شمار میرود؛ شاید بعد از آن بتوان به یورو و درهم امارات فکر کرد.
نکته: در این بخش ما راجعبه دلار فیزیکی بهشکل اسکناس صحبت کردیم؛ اگر میخواهید تتر بخرید، اول بخش بررسی ارزهای دیجیتال را بخوانید و بعد تصمیم بگیرید.
املاک و مستغلات
حقیقتاً وضعیت املاک و مستغلات در کشور ما هیچوقت پیچیدهتر از الان نبوده است! قیمتها به حدی بالا رفتهاند که اعداد برق از سر میپردانند؛ در عین حال، رکود بیسابقهای بر بازار حکمفرما است. بهخاطر همین رکود، طبق آمار موجود، طی 12 ماه اخیر قیمتها 10 تا 15 درصد افت کردهاند؛ این ریزش در برخی مناطق اعیاننشین تهران، بهخاطر دلایلی که اجازه دهید به آنها نپردازیم خیلی بیشتر هم بوده.
ولی با این وجود، ملک همچنان گران است و اکثریت جامعه توان خرید ندارند؛ حتی خیلیها از پس اجارههای سنگین هم برنمیآیند و به همین خاطر است که میگوییم در حال تجربه کردن پیچیدهترین شرایط ملکی کشور هستیم.
_1766936348.png)
همۀ اینها را گفتیم که بگوییم تصمیمگیری راجعبه سرمایهگذاری در املاک نیازمند بررسی عوامل و متغیرهای خیلی زیادی است.
مثلاً با وجود افت قیمت و رکود بازار در تهران، برخی مناطق (مثل مناطق خوش آبوهوای حومۀ تهران) کمی نسبت به قبل جان گرفتهاند و آنهایی که توان مالی دارند و میخواهند سرپناهی برای ادامۀ احتمالی جنگ داشته باشند، به خرید یا اجارۀ املاک در این مناطق روی آوردهاند.
املاک و مستغلات در ظاهر ضد تورمی هستند؛ اصلاً بیایید فرض بگیریم افت قیمتی در کار نیست و اگر قیمتها بالا نرود، حداقل ثابت میماند! نقدشوندگی فاجعۀ املاک تمام خصوصیات مثبت دیگر را میشوید و میبرد! در حدی که گاهی برای فروش یک باغ در حاشیۀ شهر باید سالها منتظر بمانید تا مشتریای با قیمت اعلامی توافق کند.
خیلیها میگویند درحالحاضر فقط برای مصرف (یعنی زندگی کردن) ملک بخرید و برای سرمایهگذاری سراغ انواع دیگری از داراییها بروید؛ البته عدهای هم با این نگرش مخالفند و میگویند ملک همیشه سرمایهگذاری مناسبی است.
ولی در کلی، اینطور که به نظر میرسد، تبدیل سرمایه به ملک در این شرایط جنگی خیلی منطقی نیست! مخصوصاً املاکی که در تیررس موشکها هستند و احتمال میرود تمام سرمایهتان به تلی از آوار تبدیل شود.
مگر اینکه از یک مشاور حرفهای و کاربلد کمک بگیرید و سراغ املاکی بروید که هم پتانسیل بالایی دارند، هم خیلی در معرض خطر جنگ و تخریب نیستند.
بازارهای مالی داخلی
یکی از اولین اقدامات کلان حاکمیتی در واکنش به شروع جنگ، تعطیلی کامل بورس بود! یعنی افراد دیگر هیچ دسترسیای به داراییهای خود نداشتند. شما بگویید، آیا سرمایهگذاری روی داراییهای موجود در بازارهای مالی مثل بورس، فرابورس، بورس کالا و... کار منطقیای است؟ آیا اینطوری از داراییهایتان محافظت خواهید کرد یا خودتان دودستی آنها را به دست باد میسپارید؟!
اگر قانع نشدید که سرمایهگذاری در بورس موقع جنگ انتخاب اشتباهی است، بگذارید بیشتر توضیح بدهیم.
ساختار بازارهای مثل بازار بورس در ایران، ناقض یکی از مهمترین ویژگیهای سرمایهگذاری مناسب در شرایط جنگی است؛ یعنی عدم وابستگی به مسائل داخلی. دولت دخالت زیادی در این بازاردارد؛ ضمن اینکه ارزش سهام نمادهای مختلف بهشدت تحت تأثیر اخبار شوکهکننده قرار میگیرند؛ یکی دیگر از ویزگیهای سرمایهگذاری مطمئن.
نقدشوندگی سهام (با فرض اینکه امکان معامله فراهم باشد) افتضاح است و اکثریت قریب به اتفاق در صف فروش قرار دارند؛ یعنی خریداری در کار نیست که بتوانید سهامتان را به او بفروشید.
یک نگاه هم به وضعیت در روزهای بازگشایی پس از جنگ 12 روزه بیندازیم:
- ریزش شدید بیش از 99 درصد نمادها برای چند روز متوالی.
- شکلگیری صف فروش 35 هزار میلیارد تومانی.
- کاهش بیش از 62 هزار واحدی.
در مجموع، سرمایهگذاری در بورس مطلقاً تصمیم خوبی برای تبدیل و محافظت از داراییها نیست؛ کلاً سرمایهگذاری در بازارهای مالی داخلی، در صورت دانش و مهارت کافی، برای نوسانگیری مناسب است؛ ولی در شرایط جنگی که اول از هم باید به فکر حفظ داراییها و بعد به فکر سود باشید، اصلاً توصیه نمیشود.
رمزارزها و کریپتوکارنسی
این مقوله هم یک رویکرد دو لبه است که هم میتواند مفید باشد، هم مضر و ریسکی.
بارها در مقالات مختلف راجعبه جنبههای مختلف بازار کریپتوکارنسی یا همان رمزارزها صحبت کردهایم؛ ولی خب قطعاً تا الان فهمیدهاید که شرایط جنگی اوضاع پیچیده و پیشبینینشدهای را به وجود میآورد.
مهمترین مشکل این است که بیشتر مردم برای تبدیل ریال به انواع رمزارزها، باید از دروازۀ صرافیهای داخلی عبور کنند؛ یعنی باید ریال را به حساب این صرافیها بریزند و بعد از تبدیل آن به تتر، بیتکوین، ریپل یا...، داراییشان را به کیف پول یا صرافیهای خارجی انتقال دهند.
چرا چنین چیزی یک مشکل تلقی میشود؟
حتماً خبر هک شدن صرافی معروف و بزرگ نوبیتکس را در زمان جنگ شنیدید؛ میلیونها دلار پول ایرانیها به سرقت رفت و سوزانده شد! فارغ از اینکه بعد از شروع آتشبس و آرامتر شدن اوضاع، مدیران این صرافی توانستند اوضاع را کنترل کنند و به گفتۀ خودشان داراییهای مردم را برگردانند، بیایید یک لحظه تصور کنیم که در نوبیتکس پول داشتید و این خبر در وسط اخبار جنگی به گوشتان میرسید؛ چه حالی پیدا میکردید؟
اوضاع دیگر صرافیها هم بهتر نبود! یکی دیگر از معروفترینها در تمام 12 روز سرورهایش را کلاً خاموش کرد؛ یعنی این راهکار آنها برای محافظت از داراییها بود؛ ولی خب مردم هم به حسابهایشان دسترسی نداشتند.
پس سرمایهگذاری روی رمزارزها، نه اینکه بد باشد، اما در ایران چالشهای جدی دارد! حتی اگر تمام پولتان در کیفپول شخصی بود، در چند روز قطعی اینترنت به آنها دسترسی نداشتید. ضمن اینکه باید بگوییم در مقایسه با داراییهای سنتیتر مثل طلا و ارزهایی مثل دلار، نقدشوندگی ارزهای دیجیتال خیلی هم بالا نیست.
اگر به هر دلیلی تصمیم گرفتید روی این نوع داراییها سرمایهگذاری کنید، ترجیحاً سراغ ارزهای مطمئن مثل بیتکوین، اتریوم، ریپل و... بروید؛ دوران جنگ موقع ریسک کردن روی میمکوینها نیست.
در رابطه با داراییهای با ارزش ثابت یا اصطلاحاً استیبلکوینها (که معروفترین آنها USDT متعلق به بنیاد تتر است) پیشنهاد میکنیم حداقل در این شرایط سراغ معادل همان داراییها بهشکل فیزیکی بروید.
یعنی بهجای خرید استیبلکوین طلا، طلای آبشده یا دستدوم بخرید؛ یا بهجای خرید USDT که هر عدد آن برابر با 1 دلار است و استیبلکوین دلار آمریکا محسوب میشود، اسکناس دلار بخرید.
تأکید میکنیم تمام این توصیهها با در نظر گرفتن شرایط خاص ایران ارائه میشوند؛ وگرنه در یک کشور پیشرفته با زیرساختهای مطمئن امنیتی و تضمین دسترسی به اینترنت، رمزارزها میتوانستند یکی از بهترین گزینههای سرمایهگذاری در جنگ به حساب بیایند.
در بخش بعدی، نگاهی میاندازیم به نکات مرتبطی که هنگام تصمیمگیری برای سرمایهگذاری در شرایط جنگی باید حواستان به آنها باشد.
نکات مهم و مرتبط با سرمایهگذاری در موقع جنگ
اول از همه اینکه روی داراییها متنوعی سرمایهگذاری کنید؛ اگر به نظرتان دلار و طلا بهترین انتخابها هستند، بخشی از پولتان را به خرید طلا و بخشی دیگر را به خرید دلار اختصاص دهید.
هرچند هیچ عقل عاقلی قبول نمیکند در این وضعیت بسیار بحرانی ریال نگه دارد، اما یادتان باشد ارز رایج کشور برای تهیۀ مایحتاج و رفع نیازها مورد استفاده قرار میگیرد؛ پس حداقل مقدار کمی (در حد نیاز) ريال داشته باشید تا به مشکل نخورید.
تحت هیچ شرایطی سراغ داراییهای ریسکی نروید؛ خرید سهام نمادهای بورسی و میمکوینهایی که رشدشان به هزاران اما و اگر وصل است، موقع جنگ توجیهپذیر نیست.
_1766936362.png)
در نهایت، قبل از تصمیمگیری نهایی، بررسی کنید و ببینید گزینهای که انتخاب کردهاید، دارای ویژگیهای یک سرمایهگذاری مناسب که بالاتر آنها را بررسی کردیم است یا نه!
اجازه دهید مقاله را با اشاره به یک نکتۀ خیلی مهم به پایان ببریم:
هیچچیز قطعی نیست و هیچ تضمینی وجود ندارد!
متأسفانه یا خوشبختانه همینطور است! مثلاً بالاتر گفتیم فارغ از نتیجۀ جنگ احتمالی پیشرو، بعید به نظر میرسد قدرت دلار آمریکا تضعیف شود! اما خب همچنان ممکن است (هرچند با احتمالات خیلی اندک) چنین اتفاقی رخ بدهد.
تمام توصیههای ما در این مقاله، براساس شرایط فعلی و لحظۀ نگارش این مقاله بوده است. هر روز در دنیا اتفاقات پرشماری میافتند که زندگی ما را زیرورو میکنند. بنابراین، خودتان همۀ جوانب را بررسی کنید و بسته به شرایط و بودجهای که دارید، بهترین تصمیم را بگیرید.
در آخر از شما میخواهیم امیدوار باشد، قوی بمانید و از اطرافیانتان محافظت کنید؛ نتیجه هر چه باشد، ققنوس ایران از خاکستر برخواهد خواست و دوباره میدرخشد.