اگر بخواهید سکه بخرید و اولین بارتان باشد، احتمالاً با شنیدن نام انواع سکهها گیج خواهید شد؛ سکههای طلا در بازار کشور ما، تنوع بالایی دارند. در این بین، دو نوع سکه، معروفتر و رایجتر هستند؛ یعنی سکههای امامی و سکههای بهار آزادی.
در این مقاله، میخواهیم تفاوت سکه امامی و بهار آزادی را زیر ذرهبین ببریم. اگر موافق باشید، در بخشهای ابتدایی این بلاگپست کوتاه، اول شناخت بهتری از هر دو نوع مورد بحث به دست بیاوریم و بعد برویم سراغ بررسی تفاوتهای آنها.
آشنایی با سکه بهار آزادی
بعد از انقلاب سال 57 و تغییر رژیم حاکم بر ایران، رفتهرفته تمام نظامهای اداری قبلی از بین رفتند و سیاستهای رژیم جدید، شروع به جا افتادن در بخشهای مختلف کشور کردند. طبیعتاً نظام پولی و بانکی هم از این قاعده مستنثی نبود و مسئولان وقت میدانستند باید بهجای سکههای منقش به چهرههای خانوادۀ سلطنتی، سکههای جدیدی را جایگزین کنند؛ این کار انجام گرفت و نام سکههای طلای ضربشده پس از انقلاب، بهار آزادی بود.
**
این سکهها برای اولین بار در سال 1358 ضرب و عرضه شدند. در یک طرف آنها، خطاطیای از نام امام اول شیعیان، امام علی، همراه با عبارت بانک ملی ایران قرار داشت و در طرف دیگر سکه، تصویر حرم امام رضا در مشهد، همرا با عبارت اولین بهار آزادی، بهعلاوۀ سال ضرب سکه دیده میشد.
در آن روزها که وضعیت اقتصادی بهتر و قدرت خرید مردم بیشتر بود، سکههای 2.5 و 5 بهار هم در بازار موجود بودند که بهترتیب، 2.5 برابر و 5 برابر یک سکۀ بهار آزادی وزن داشتند؛ منتهی با ظاهری کاملاً یکسان.
ضمناً، بانک ملی، مسئول ضرب این سکهها بود و تا سال 1370، سکههای موسومبه بهار آزادی، ضرب و به بازار عرضه میشدند؛ به همین خاطر، به آنها سکههای طرح قدیم هم میگویند.
آشنایی با سکه امامی
بعد از مرگ امام خمینی در سال 1368، تصمیم بر آن شد که برای زنده نگه داشتن یاد او، پرترهای از رهبر انقلاب روی سکههای طلا حک شود. دو سال بعد، یعنی در سال 1370، چهرۀ ایشان جایگزین اسم امام علی در یک طرف سکه شد و در طرف دیگر، کلمۀ اولین حذف و عبارت بهار آزادی در کنار عکس حرم امام رضا، روی سکهها ضرب شد. همچنین، عبارت بانک ملی ایران، جای خود را به عبارت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران داد.
**
از آن تاریخ تا به امروز، سکههای امامی توسط بانک مرکزی ساخته و عرضه میشوند و به آنها سکههای طرح جدید هم میگویند.
اینجا باید به یک نکتۀ دیگر هم اشاره کنیم؛ آن هم اینکه تا قبل از سال 1386، تاریخ ساخت سکهها، روی آنها نوشته شده بود! مثلاً سکۀ ساختهشده در سال 1385، با عدد 1385، از سکههای سالهای دیگر متمایز میشد. بعد از این تاریخ، بهخاطر مشکلاتی که در معاملات سکهها به وجود میآمد (مشکلات ناشی از درج سال ساخت)، بانک مرکزی تصمیم گرفت هیچ تفییری در ظاهر سکههای امامی ندهد؛ یعنی حتی سکهای که در سال 1401 ساخته شده بود هم عدد 1386 را روی خود داشت!
منتهی از اواخر سال 1402، سکههای طرح جدید باز هم تغییر ظاهر پیدا کردند و عدد کلاً از روی آنها حذف شد.
نکته: سکههای سال 1386 (یعنی آنهایی که این عدد را دارند) بهخاطر خریدوفروش راحتتر، قیمت بیشتری از سکههای امامی سالهای قبلتر دارند!
در آخر، این را هم بگوییم که درحالحاضر، برخلاف سالهای اولیۀ پس از انقلاب که گفتیم که سکههای 2.5 و 5 بهار هم وجود داشت، نسخههای سبکتر از سکه، تحت عنوان نیمسکه و ربعسکه ساخته میشود؛ این کار بهخاطر وضعیت بغرنج اقتصادی صورت میگیرد و هدف از انجام آن، فراهم آوردن امکان خرید سکه، برای اقشار ضعیفتر است.
علاوهبر اینها، سکههای گرمی هم هستند که در این مقاله به آنها کاری نداریم. اگر موافق باشید، برویم برای کندوکاو فرقهای بین سکه امامی و بهار آزادی.
بررسی تفاوت سکه امامی و بهار آزادی
هم سکههای بهار آزادی و هم سکههای امامی، وزنی برابر با 8.13598 گرم دارند (تمام سکه)؛ ضمن اینکه هر دو با طلای 22 عیار ساخته میشوند و قطرشان 22 میلیمتر است.
اینها شباهتهای بین این دو نوع سکه هستند؛ ولی خب تفاوتهای زیادی هم وجود دارند که اینجا راجعبه آنها صحبت خواهیم کرد.
تاریخ ضرب
یکی از تفاوتهای بنیادین بین این دو نوع سکه، تاریخ ضرب هرکدام است که بالاتر، کامل به این مسئله پرداختیم.
همانطور که گفتیم، سکههای بهار آزادی، بین سالهای 1358 تا 1370 ساخته و عرضه میشدند و قدمت بیشتری از سکههای امامی دارند؛ سکههای طرح جدید (همان امامی)، از سال 1370 جایگزین شدند و هنوز هم توسط بانک مرکزی ضرب میشوند.
ظاهر
تفاوت دیگر این دو نوع سکه، در ظاهر آنها دیده میشود و اتفاقاً راجعبه این هم بالاتر صحبت کردیم. در سکههای امامی، تصویر پرترۀ بنیانگذار انقلاب 57 جای خطاطی نام امام علی را گرفته و عبارت بانک ملی ایران هم به بانک مرکزی جمهوری اسلامی تغییر پیدا کرده است.
وجه تشابه ظاهری بین این دو نوع سکه، تصویر حرم امام رضا است که از سکههای طرح قدیم، به سکههای امامی انتقال پیدا کرده.
نکته: جزئیات ظاهری این دو نوع سکهها هم تفاوتهایی دارند. در حاشیۀ سکههای بهار آزادی، نقوش گلوبوته دیده میشوند؛ اما سکههای امامی حاشیۀ سادهتری دارند. ضمن اینکه سال ساخت در سکههای امامی (تا قبل از سال 1402)، زیر عکس امام خمینی قرار دارد؛ ولی در سکههای بهار آزادی، تاریخ زیر حرم امام رضا دیده میشود.
قیمت
شاید عجیب بهنظر برسد؛ اما با وجود وزن و عیار یکسان، قیمت این دو نوع سکه با یکدیگر تفات دارد! سکههای امامی یا طرح جدید، گرانتر از سکههای طرح قدیم یا بهار آزادی هستند. قیمتهای دیگر انواع سکهها (مثل نیمسکه و ربعسکه) هم از قیمت تمامسکۀ امامی تأثیر میگیرند.
در گذشته، این اختلاف خیلی زیاد نبود؛ اما در چند سال گذشته، با افزایش تقاضای خرید سکههای امامی، تفاوت قیمت آنها خیلی بیشتر شده است. الان که این مقاله را مینویسیم، سکههای بهار آزادی، 7 میلیون تومان ارزانتر از سکههای امامی هستند.
تعداد متقاضیان و خریداران
اگر وسوسه شدید که بهجای سکههای طرح جدید، با پول کمتر سکههای طرح قدیم را بخرید، یادتان باشد که فروش سکههای بهار آزادی سختتر است؛ چون بهطور کلی، این نوع سکهها تقاضای کمتری دارند و معمولاً مردم بهدنبال خرید سکههای امامی هستند.
به بیان سادهتر، سکههای طرح جدید پرطرفدارتر هستند؛ حداقل فعلاً اینطور است.
میزان رشد و سود
چند خط بالاتر گفتیم که در سالهای اخیر، فاصلۀ قیمتی بین سکههای طرح جدید و قدیم، بیشتر شده است؛ این یعنی فارغ از ارزش طلای هر سکه، روند صعودی ارزش ریالی سکههای امامی، سرعت بیشتری از رشد قیمت سکههای طرح قدیم دارد و میتواند سود بیشتری ایجاد کند.
فراوانی
هر دو نوع سکه همچنان در بازار کشور خریدوفروش میشوند؛ منتهی سکههای طرح جدید، یا همان امامی، به مقدار بیشتر در بازار وجود دارند. طبیعی است، هرچه باشد سکههای بهار آزادی کلاً 12 سال تولید شدند، درحالیکه سکههای امامی، نزدیک به 35 سال است که روی خط تولید قرار دارند و فعلاً هم تولیدشان ادامهدار به نظر میرسد.
حالا با این اوصاف، خرید کدام نوع سکه منطقیتر است؟
کدامیک برای سرمایهگذاری مناسبتر است؟
شاید خیلیها بگویند سکۀ امامی بهتر است، چون قیمت بالاتر و خریدار بیشتری دارد؛ اما جواب دادن به این سؤال، آنقدرها هم ساده نیست و باید فاکتورهای مختلفی را در نظر بگیرید.
سکههای امامی بهخاطر بازار بهتر، امنیت بالاتری را برای سرمایهگذار به وجود میآورند؛ شکی در این موضوع نیست! ضمن اینکه طبق دادههای آماری از سالهای اخیر، بازدهی سالانۀ سکههای طرح جدید، بیشتر از سکههای طرح قدیم است.
اما در مقابل این حقایق که روی مناسبتر بودن سکههای امامی صحه میگذارند، یادتان باشد که سکههای بهار آزادی، سالها است که تولید نمیشوند و احتمالاً تا چند وقت دیگر نایاب میشوند؛ به بیان بهتر، ارزش کلکسیونی پیدا میکنند.
بهدنبال همین موضوع، اصلاً بعید نیست که قیمت آنها از قیمت سکههای امامی بیشتر هم بشود. همانطور که الان، در خیلی از مواقع، سکههای زمان پهلوی با تصاویر محمدرضا شاه، شهبانو و ولیعهد، قیمت بیشتری از سکههای امامی و بهار آزادی دارند. میخواهیم بگوییم قانون عرضه و تقاضا ردخور ندارد و بالاخره تأثیرگذاری خودش را نشان میدهد!
بنابراین، باید تکلیف خودتان را مشخص کنید و ببینید هدفتان از سرمایهگذاری چیست. اگر میخواهید سراغ گزینهای مطمئنتر بروید که در حداقل در کوتاهمدت بازدهی بیشتری دارد، نقدشوندگی آن بهتر است و بهعنوان یک شاخص مهم در بازار شناخته میشود، سکههای امامی انتخاب بهتری هستند.
ولی اگر برنامۀ بلندمدتی دارید و حاضرید کمی ریسک را به جان بخرید، شاید سکههای بهار آزادی در سالهای آینده، سود خیلی بیشتری به حسابتان واریز کنند.
اجازه دهید مقاله را با اشاره به یک نکتۀ مهم به پایان ببریم.
سرمایهگذاری روی سکه کلاً ریسک بالایی دارد!
سکهها (مخصوصاً سکههای امامی) همیشه حباب قیمتی دارند؛ یعنی قیمت آنها، از ارزش واقعی طلای بهکارگرفتهشده در ساخت آنها، بیشتر است؛ این حباب ممکن است هرلحظه بترکد (یا حداقل کوچک) شود؛ ضمن اینکه ممکن است خلاف این سناریو هم رخ بدهد؛ یعنی حباب بزرگ و بزرگتر شود؛ پس در واقع، سرمایهگذاری روی سکه دو رو دارد؛ شاید سود کلانی کسب کنید، شاید هم ضرر سنگینی متحمل شوید.
به همین خاطر است که میگوییم سرمایهگذاری روی این کالای خاص، در مقایسه با سرمایهگذاری روی داراییهای مطمئنتری مثل طلا و دلار، ریسک بیشتری دارد.
بههرحال، این مقاله را نوشتیم تا دربارۀ تفاوت بین سکه امامی و بهار آزادی صحبت کنیم. تفاوتهایی که این دو نوع سکه را علیرغم برخی شباهتها، از یکدیگر متمایز میکنند.
اینجا از شما میخواهیم لینک صفحه را برای دوستانتان هم بفرستید تا آنها هم از این اطلاعات بهدردبخور، بهرهمند شوند.